Επάγγελμα καλλιτέχνης

Επάγγελμα καλλιτέχνης

Από | 2020-12-03T13:34:05+00:00 03/12/2020|Πολιτισμός|0 Σχόλια

Είναι η τέχνη επάγγελμα? Εδώ και χρόνια προσπαθώ να απαντήσω σ’ αυτήν την ερώτηση. Εδώ και χρόνια συζητάω με τον εαυτό μου και με φίλους – καλλιτέχνες και μη – αυτό το θέμα. Τώρα είναι πιο επίκαιρο από ποτέ.

Η πανδημία έφερε σαρωτικές συνέπειες στον καλλιτεχνικό χώρο. Απότομα και βάναυσα. Και μας έπιασε όλους απροετοίμαστους. Έκλεισαν τα θέατρα, οι μουσικές σκηνές, οι κινηματογράφοι. Κάποιοι καλλιτέχνες έβγαζαν το ψωμί τους μέσα σε αυτούς τους χώρους. Κάποιο έβγαζαν και κάτι παραπάνω από το ψωμί τους. Κάποιοι δεν έβγαζαν ούτε το ψωμί τους. Και κάποιοι το έκαναν απλά για την καύλα τους. Για την υστεροφημία τους. Κάποιοι συνδύαζαν και καύλα και ψωμί (το ιδανικό).

Όπως και να ‘χει, ήρθε μια στιγμή που το κράτος έπρεπε να αποφασίσει αν και πώς να βοηθήσει οικονομικά τους καλλιτέχνες. Και εκεί έγινε το μεγάλο μπέρδεμα. Ποιους να βοηθήσει? Πώς ορίζεται κάποιος ως καλλιτέχνης? Πώς ορίζεται ως επαγγελματίας καλλιτέχνης? Και πόσο είναι το επίδομα που του αναλογεί? Και με ποια κριτήρια?

Αν ένας μουσικός βγάζει το ψωμί του εδώ και χρόνια παίζοντας μπουζούκι σε μια ταβέρνα, αλλά τα παίρνει «μαύρα», δικαιούται οικονομική στήριξη?  Λογιστικά όχι, αφού δεν μπορεί να αποδείξει ότι εργάστηκε. Όμως έχει κοπιάσει. Έχει κάνει τόσες πρόβες για να ετοιμαστεί για το live και έχει φάει και τόσα ξενύχτια στη μάπα (ευτυχώς πλέον όχι μέσα στον καπνό των τσιγάρων). Ποια είναι η σωστή απάντηση εδώ? Δύσκολο. Επίσης, φταίει αυτός που δεν έχει αποδείξεις για την εργασία που έκανε? Μήπως δεν ήταν δικιά του επιλογή? Κι αν ήταν δικιά του, μήπως το έκανε γιατί πολύ απλά οι αριθμοί δεν έβγαιναν? Ερωτήματα χωρίς εύκολες απαντήσεις. Απαντήσεις που γεννούν νέα ερωτήματα.

Καταρχήν, τι είναι επάγγελμα? Είναι η ασχολία μέσα από την οποία βγάζουμε τα προς το ζην? Ή είναι η ασχολία στην οποία αφιερώνουμε το μεγαλύτερο μέρος της μέρας μας? Για παράδειγμα, μια μητέρα που ασχολείται όλη μέρα με το νοικοκυριό (μαγείρεμα, πλύσιμο, παιδιά κλπ) ίσως κοπιάζει περισσότερο και από έναν εργάτη στην οικοδομή. Όμως δεν πληρώνεται. Είναι επάγγελμα?

Αντίστοιχα, ένας τραγουδιστής εμφανίζεται κάθε Σάββατο σε μια μουσική σκηνή, συνοδεία ενός πιανίστα. Έχουν δουλέψει και οι δύο πάρα πολύ στις πρόβες. Και το πρόγραμμα διαρκεί δύο ολόκληρες ώρες. Όμως δεν έχει αρκετή προσέλευση (άρα δεν έχει αρκετά εισιτήρια ή αρκετά ποτά) με αποτέλεσμα ο καταστηματάρχης να μην μπορεί να τους πληρώσει (είχαν κάνει συμφωνία ότι θα πληρωθούν από έναν αριθμό εισιτήριων και πάνω). Είναι επάγγελμα αυτό που κάνει ο τραγουδιστής και ο πιανίστας? Δουλεύουν σκληρά αλλά δεν πληρώνονται. Όπως και η νοικοκυρά. Και αν επανέλθω στη συζήτηση των επιδομάτων, δικαιούται επίδομα κορωνοιού ο τραγουδιστής και ο πιανίστας? Η νοικοκυρά?

Ας πάρουμε τώρα το παράδειγμα μιας θεατρικής ομάδας που αποτελείται από τέσσερα άτομα. Γράφουν το κείμενο, σκηνοθετούν, παίζουν. Συνεργάζονται και με έναν σκηνογράφο για τα σκηνικά. Και με έναν συνθέτη για τη μουσική. Κάνουν εξαντλητικές πρόβες επί τρεις μήνες. Η παράσταση ανεβαίνει Δευτέρα – Τρίτη για δύο μήνες. Πάει άπατη. Δεν βγάζουν ούτε ένα ευρώ κέρδος. Είναι επαγγελματίες? Δεν έβγαλαν τα προς το ζην. Δούλεψαν όμως σκληρά. Δικαιούνται επίδομα κορωνοιού? Η νοικοκυρά? (μην την ξεχνάμε).

Και τώρα ας βάλουμε ένα άλλο ερώτημα. Χρειαζόμαστε τον τραγουδιστή και τον πιανίστα του πρώτου παραδείγματος? Χρειαζόμαστε τη θεατρική ομάδα του δεύτερου παραδείγματος? Κατά τη γνώμη μου, ναι, τους χρειαζόμαστε. Μπορεί να μην είναι όλοι οι τραγουδιστές που εμφανίζονται ταλαντούχοι. Θα υπάρξει όμως ένας που θα μιλήσει στις καρδιές των ανθρώπων. Μπορεί να μην είναι όλες οι θεατρικές ομάδες άξιες λόγου. Θα υπάρξει όμως μία που θα καταφέρει να μας κάνει να προβληματιστούμε. Και ίσως φέρει και την επανάσταση στην τέχνη. Έτσι πάει. Μέσα από την τριβή, μέσα από τις ζυμώσεις, κάτι θα προκύψει. Κάτι θα βγει. Κάτι θα εξελιχθεί. Κάτι θα αλλάξει.

Πώς όμως θα παράγουν τέχνη οι καλλιτέχνες αν δεν βγάζουν χρήματα? Άλλο δύσκολο ερώτημα. Δεν ήταν τυχαίος ο θεσμός της χορηγίας στο θέατρο στην αρχαία Ελλάδα. Ούτε ήταν τυχαίο που οι βασιλείς είχαν συνθέτες στη δούλεψή τους. Ο καλλιτέχνης χρειάζεται οικονομική στήριξη. Στο σύγχρονο κράτος όμως, ποιος θα πρέπει να επωμιστεί το βάρος της οικονομικής στήριξης των καλλιτεχνών? Και με ποια κριτήρια?

Μήπως ο καλλιτέχνης πρέπει να βρει τρόπο να αυτοχρηματοδοτείται? Κάνοντας μια άλλη δουλειά παράλληλα? Έτσι όμως πώς θα βρει χρόνο και ηρεμία να δημιουργήσει? Ή μήπως αυτό είναι απλά μια δικαιολογία και ένα πρόσχημα για την τεμπελιά. Έχουμε πολλά παραδείγματα καλλιτεχνών που δημιούργησαν αριστουργήματα μέσα από την καταπίεση μιας άλλης εργασίας. Για παράδειγμα, έτσι γεννήθηκε το blues από τους μαύρους εργάτες γης στην Αμερική 100+ χρόνια πριν. Αλλά θα μου πείτε, άλλη εποχή τότε. Τώρα τα θέλουμε όλα εύκολα και γρήγορα.

Μήπως να χρηματοδοτηθεί βρίσκοντας χορηγό? Όμως οι χορηγοί στη σύγχρονη οικονομία είναι εταιρίες κερδοσκοπικού χαρακτήρα (δεν είναι λάτρεις της τέχνης) και θα απαιτήσουν την εμπορευματοποίηση του καλλιτεχνικού δημιουργήματος. Και για να εμπορευματοποιηθεί ένα καλλιτεχνικό προϊόν πρέπει να γίνει προσιτό στο ευρύ κοινό, πρέπει να μεταλλαχτεί… και ίσως η τελική του μορφή να μην είναι καν τέχνη… Θα είναι ένα προϊόν θεάματος.

Όμως άλλο τέχνη και άλλο θέαμα. Η τέχνη είναι εσωτερική αναζήτηση, δεν ψάχνει καταναλωτές, ψάχνει συνοδοιπόρους. Το θέαμα υπακούει ακριβώς στους ίδιους κανόνες μάρκετινγκ που υπακούει η προβολή ενός απορρυπαντικού πιάτων.  Η τέχνη υπακούει μόνο στους κανόνες της ψυχής.

Φαύλος κύκλος λοιπόν. Άντε τώρα μέσα σε αυτόν τον φαύλο κύκλο να βγάλεις άκρη. Άντε να βρεις τις σωστές απαντήσεις. Άντε να δώσεις τα σωστά επιδόματα στους σωστούς αποδέκτες.

Τελικά γιατί κάνουμε τέχνη εμείς οι καλλιτέχνες? Μα γιατί δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς. Είναι ο τρόπος με τον οποίο εκφραζόμαστε. Είναι ο τρόπος με τον οποίο αναζητούμε την αλήθεια. Τον Θεό. Τον δικό μας Θεό. Είναι η τροφή της ψυχής μας. Τώρα, αν μπορεί παράλληλα να είναι και η τροφή του στομαχιού μας, έχει καλώς. Αν όχι, πάλι θα συνεχίσουμε.

Δ.

Αφήστε ένα σχόλιο

Συνεχίζοντας να χρησιμοποιείτε την ιστοσελίδα, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Περισσότερες πληροφορίες.

Οι ρυθμίσεις των cookies σε αυτή την ιστοσελίδα έχουν οριστεί σε "αποδοχή cookies" για να σας δώσουμε την καλύτερη δυνατή εμπειρία περιήγησης. Εάν συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε αυτή την ιστοσελίδα χωρίς να αλλάξετε τις ρυθμίσεις των cookies σας ή κάνετε κλικ στο κουμπί "Κλείσιμο" παρακάτω τότε συναινείτε σε αυτό.

Κλείσιμο